Κοινωνικές δεξιότητες
Ο ορισμός, η λίστα, και γιατί σχεδόν όλο το υλικό στα ελληνικά αφορά παιδιά
Κοινωνικές δεξιότητες είναι οι συμπεριφορές που σου επιτρέπουν να λειτουργείς ανάμεσα σε ανθρώπους: να διαβάζεις μια κατάσταση, να προσαρμόζεις τι κάνεις σε αυτήν, και να πετυχαίνεις κάτι χωρίς να κοστίσεις στη σχέση. Είναι παρατηρήσιμες, μετρήσιμες και εξασκήσιμες — και δεν είναι το ίδιο με το να είσαι εξωστρεφής ή συμπαθητικός.
Τι είναι, με ακρίβεια
Ο ορισμός που αντέχει είναι λειτουργικός: κοινωνική δεξιότητα είναι μια συμπεριφορά που μπορεί να παρατηρηθεί από τρίτον και που αυξάνει την πιθανότητα ενός κοινωνικά αποδεκτού αποτελέσματος στη συγκεκριμένη κατάσταση.
Τρία πράγματα κρύβονται σε αυτή τη φράση, και όλα έχουν συνέπειες.
- Παρατηρήσιμη. Το «είναι καλός άνθρωπος» δεν είναι δεξιότητα. Το «περιμένει να τελειώσει ο άλλος πριν μιλήσει» είναι.
- Εξαρτώμενη από την κατάσταση. Η ίδια συμπεριφορά είναι δεξιότητα σε ένα πλαίσιο και λάθος σε άλλο. Η άμεση διαφωνία είναι αρετή σε μια ομάδα μηχανικών και κόστος σε μια πρώτη συνάντηση με πελάτη.
- Με αποτέλεσμα. Δεν κρίνεται από την πρόθεση αλλά από το τι συνέβη. Αυτό είναι δυσάρεστο και είναι ο λόγος που η αυτοαξιολόγηση αποτυγχάνει εδώ.
Τι ΔΕΝ είναι κοινωνική δεξιότητα
Η εξωστρέφεια (ιδιοσυγκρασία), η συμπάθεια (πώς σε βλέπουν οι άλλοι), η ευγένεια (κανόνας συμπεριφοράς), η δημοτικότητα (αποτέλεσμα πολλών παραγόντων). Κανένα από τα τέσσερα δεν εξασκείται άμεσα, και κανένα δεν προβλέπει από μόνο του αν θα τα πας καλά σε μια δύσκολη συζήτηση.
Ποιες είναι — η λίστα με παραδείγματα
Χωρίζονται καθαρά σε τέσσερις ομάδες. Τα παραδείγματα είναι γραμμένα ως συμπεριφορές επίτηδες: έτσι φαίνεται αν υπάρχουν ή όχι.
| Ομάδα | Δεξιότητα | Πώς φαίνεται |
|---|---|---|
| Ανάγνωση | Ανάγνωση κατάστασης | Καταλαβαίνεις αν η στιγμή σηκώνει αστείο πριν το πεις. |
| Αναγνώριση συναισθήματος | Βλέπεις ότι κάποιος έχει κλείσει πριν το πει. | |
| Γνωστική ενσυναίσθηση | Προβλέπεις γιατί κάποιος θα φέρει αντίρρηση. | |
| Έκφραση | Έναρξη επαφής | Ξεκινάς συζήτηση χωρίς να περιμένεις αφορμή. |
| Ενεργητική ακρόαση | Λες πίσω το νόημα πριν απαντήσεις. | |
| Διεκδικητικότητα | Λες όχι χωρίς επίθεση και χωρίς δικαιολογίες. | |
| Ρύθμιση | Αυτορρύθμιση | Δεν απαντάς αμέσως όταν έχεις θυμώσει. |
| Ανοχή στη διαφωνία | Μένεις στη συζήτηση όταν ο άλλος διαφωνεί. | |
| Όρια | Λες τι δεν σου κάνει, νωρίς και μικρά. | |
| Ομάδα | Συνεργασία | Δίνεις χώρο σε άλλον χωρίς να χάνεις τη θέση σου. |
| Διαχείριση σύγκρουσης | Χωρίζεις το θέμα από το πρόσωπο. | |
| Επιρροή | Αλλάζεις γνώμη σε κάποιον χωρίς εξουσία πάνω του. |
Κοινωνικές, ήπιες ή διαπροσωπικές; Η διαφορά
Οι τρεις όροι χρησιμοποιούνται εναλλάξ και δεν είναι συνώνυμοι. Η σύγχυση κοστίζει όταν ψάχνεις υλικό: γράφεις τον έναν όρο και βρίσκεις υλικό για άλλο πράγμα.
| Όρος | Τι καλύπτει | Τι ΔΕΝ καλύπτει |
|---|---|---|
| Ήπιες δεξιότητες soft skills | Το ευρύτερο σύνολο: και όσα αφορούν ανθρώπους και όσα αφορούν εσένα μόνο. | — |
| Κοινωνικές δεξιότητες | Ό,τι συμβαίνει ανάμεσα σε ανθρώπους, και σε ομάδες. | Λήψη αποφάσεων, κριτική σκέψη, μεταγνώση — δεξιότητες που ασκείς μόνος. |
| Διαπροσωπικές δεξιότητες | Ό,τι συμβαίνει σε σχέση ενός προς έναν και διαρκεί στον χρόνο. | Συμπεριφορά σε ομάδα, δημόσιο λόγο, ανάγνωση αίθουσας. |
Με μια πρόταση: κάθε διαπροσωπική δεξιότητα είναι κοινωνική, κάθε κοινωνική είναι ήπια, και το αντίστροφο δεν ισχύει σε καμία από τις δύο κατευθύνσεις.
Γιατί το ελληνικό υλικό αφορά σχεδόν πάντα παιδιά
Αν έχεις ψάξει τον όρο στα ελληνικά, θα το έχεις δει: σχεδόν όλα τα αποτελέσματα αφορούν νηπιαγωγείο, δημοτικό, ειδική αγωγή ή αυτισμό. Ο λόγος είναι ιστορικός — η εκπαίδευση κοινωνικών δεξιοτήτων μπήκε στα ελληνικά πρώτα από την ειδική αγωγή και τη σχολική ψυχολογία, και εκεί έμεινε το λεξιλόγιο.
Το πρόβλημα είναι ότι το κενό των ενηλίκων βρίσκεται αλλού. Ένας ενήλικας σπάνια δυσκολεύεται να αναγνωρίσει ένα θυμωμένο πρόσωπο. Δυσκολεύεται σε τρία άλλα:
Στη σύγκρουση με ανισότητα ισχύος
Να διαφωνήσεις με κάποιον που έχει εξουσία πάνω σου, χωρίς να υποχωρήσεις και χωρίς να συγκρουστείς. Δεν διδάσκεται πουθενά.
Στην επιρροή χωρίς εξουσία
Να πείσεις ανθρώπους που δεν είναι υποχρεωμένοι να σε ακούσουν. Είναι η πιο ακριβή κοινωνική δεξιότητα στην αγορά εργασίας και η λιγότερο διδασκόμενη.
Στα όρια με ανθρώπους που δεν φεύγουν
Συνάδελφοι, συγγενείς, πελάτες. Οι παιδικές ασκήσεις υποθέτουν ότι μπορείς να απομακρυνθείς· ο ενήλικας συνήθως δεν μπορεί.
Πώς μετριούνται
Τρεις μέθοδοι, με φθίνουσα αξιοπιστία και αύξουσα ευκολία:
- Παρατήρηση από τρίτον με συγκεκριμένους δείκτες συμπεριφοράς. Η πιο αξιόπιστη και η πιο ακριβή σε χρόνο.
- Τεστ κρίσης κατάστασης. Σου δίνονται ρεαλιστικές καταστάσεις και διαλέγεις τι θα έκανες. Δεν μετράει τη γνώμη σου για τον εαυτό σου, μετράει την επιλογή — γι’ αυτό αντέχει καλύτερα από το ερωτηματολόγιο.
- Αυτοαξιολόγηση. Η ευκολότερη και η λιγότερο αξιόπιστη, για έναν συγκεκριμένο λόγο: η ακρίβεια της αυτοαξιολόγησης σε μια δεξιότητα απαιτεί την ίδια τη δεξιότητα. Όποιος διαβάζει λάθος τις κοινωνικές καταστάσεις, διαβάζει λάθος και το πόσο καλά τις διαβάζει.
Αν πάρεις μία μόνο πληροφορία από αυτή τη σελίδα: μη ρωτάς τον εαυτό σου πόσο καλός είσαι κοινωνικά. Ρώτα δύο ανθρώπους τι συγκεκριμένα θα ήθελαν να κάνεις διαφορετικά. Οι δύο απαντήσεις σπάνια συμφωνούν, και η διαφορά τους είναι η πληροφορία.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιες είναι οι βασικές κοινωνικές δεξιότητες;
Σε τέσσερις ομάδες: ανάγνωση (κατάσταση, συναίσθημα, κίνητρο), έκφραση (έναρξη, ενεργητική ακρόαση, διεκδικητικότητα), ρύθμιση (αυτορρύθμιση, ανοχή στη διαφωνία, όρια) και ομάδα (συνεργασία, διαχείριση σύγκρουσης, επιρροή). Η καθεμία είναι παρατηρήσιμη συμπεριφορά, όχι χαρακτηριστικό προσωπικότητας.
Είναι το ίδιο με τα soft skills;
Όχι, είναι υποσύνολο. Όλες οι κοινωνικές δεξιότητες είναι ήπιες, αλλά πολλές ήπιες δεξιότητες δεν είναι κοινωνικές: η λήψη αποφάσεων, η κριτική σκέψη, η διαχείριση άγχους και η μεταγνώση ασκούνται και όταν είσαι μόνος.
Αναπτύσσονται σε ενήλικες ή μόνο σε παιδιά;
Αναπτύσσονται σε κάθε ηλικία. Αυτό που αλλάζει με την ηλικία δεν είναι η ικανότητα μάθησης αλλά το κόστος της εξάσκησης: ένα παιδί δοκιμάζει σε περιβάλλον που συγχωρεί, ένας ενήλικας δοκιμάζει σε περιβάλλον με συνέπειες. Γι’ αυτό η εξάσκηση σε σενάρια είναι πιο χρήσιμη στους ενήλικες — δίνει πίσω το περιθώριο λάθους.
Ποια είναι η πιο σημαντική;
Δεν υπάρχει μία, αλλά υπάρχει η πιο συχνά ελλείπουσα στους ενήλικες: η επιρροή χωρίς εξουσία — το να πείθεις ανθρώπους που δεν είναι υποχρεωμένοι να σε ακούσουν. Είναι και η δεξιότητα που διαφοροποιεί περισσότερο στην εξέλιξη μιας καριέρας, και δεν διδάσκεται σχεδόν πουθενά.