Γλωσσάρι συμπεριφορικής επιστήμης

Α

Αγκίστρωση Anchoring Ο πρώτος αριθμός που πέφτει στο τραπέζι κολλάει στην κρίση σου και τραβάει εκεί την απάντηση.
Αίσθηση ότι ξέρεις Feeling of knowing Διαβάζεις κάτι, σου φαίνεται εύκολο, και βγάζεις το συμπέρασμα ότι το ξέρεις.
Αλλαγή της κατάστασης Situational self control Αντί να παλεύεις με μια παρόρμηση, αλλάζεις κάτι γύρω σου ώστε να μη φτάσει ποτέ πάνω σου.
Αλλοστατικό φορτίο Allostatic load Η φθορά που αφήνει πίσω της η ένταση όταν ανάβει κάθε μέρα και δεν κατεβαίνει ποτέ τελείως.
Αναβολή της κρίσης Deferred judgment Αποφασίζεις από πριν πότε ανοίγει η κριτική, και μέχρι εκείνη την ώρα μαζεύετε μόνο ιδέες.
Αναδυόμενος ρόλος Emergent role Η δουλειά που έγινε δική σου επειδή την έκανες μια φορά πρώτος.
Αναστρέψιμη απόφαση Reversible and irreversible decision Μια απόφαση που μπορείς να την πάρεις πίσω μέσα σε έναν μήνα, πληρώνοντας κάτι που ξέρεις να το ονομάσεις.
Ανατροφοδότηση στο πρόσωπο Self level feedback Σχόλιο που μιλάει για τον άνθρωπο και όχι για αυτό που έκανε.
Απόφαση και έκβαση Decision versus outcome Η απόφαση είναι η σκέψη που μπορούσες να κάνεις με όσα ήξερες τότε.
Αυτοαποτελεσματικότητα Self efficacy Η πίστη ότι μπορείς να βγάλεις πέρα ένα συγκεκριμένο πράγμα.
Αυτονομία Autonomy Το να δουλεύεις έχοντας λόγο για το πώς θα το κάνεις.
Αυτοπαρακολούθηση Self monitoring Κοιτάς πώς πάει η δουλειά σου όσο την κάνεις, με βάση κάτι που όρισες πριν ξεκινήσεις.

Γ

Γνωστική αποτίμηση Cognitive appraisal Η γρήγορη εκτίμηση που κάνεις μόλις σου συμβεί κάτι, πριν προλάβεις να νιώσεις.
Γνωστική αποτίμηση Appraisal Η ανάγνωση που κάνεις για μια κατάσταση, μαζί με τις επιλογές που πιστεύεις ότι σου μένουν.
Γνωστικός έλεγχος Cognitive control Κρατάς ζωντανό στο μυαλό σου έναν στόχο μαζί με τον τρόπο που θα τον φτάσεις.
Γραπτό πρότυπο ποιότητας Explicit standard of quality Γράφεις πριν ξεκινήσεις πώς μοιάζει μια καλή εκδοχή, με λόγια που μπορεί να ελέγξει και κάποιος άλλος.

Δ

Δημιουργικό κλίμα Creative climate Το τι παθαίνει μια μισοτελειωμένη ιδέα όταν ειπωθεί φωναχτά μέσα σε μια ομάδα.
Δημιουργικός περιορισμός Creative constraint Ένα όριο που το βάζεις επίτηδες, για να έχουν οι ιδέες πάνω σε τι να μετρηθούν.
Διάκριση εαυτού και άλλου Self and other distinction Νιώθεις κάτι από αυτό που περνάει ο άλλος, χωρίς να χάνεις ποιανού είναι.
Διαφωνία που μένει Standing disagreement Μια διαφορά που και οι δύο βλέπετε ότι δεν πρόκειται να κλείσει, και την ονομάζετε φωναχτά έτσι.
Διπλή επεξεργασία Dual process Η σκέψη τρέχει σε δύο ταχύτητες.

Ε

Εναλλαγή Shifting Αφήνεις τον τρόπο που δούλευες μέχρι τώρα και πιάνεις άλλον.
Ενδιαφέρον και προσωπική δυσφορία Empathic concern and personal distress Δύο αντιδράσεις που μοιάζουν με ενσυναίσθηση και σε πάνε αλλού η καθεμία.
Ενδοομαδική μεροληψία In group favouritism Ευνοείς τους δικούς σου απέναντι στους άλλους, στις κρίσεις και στις αποφάσεις σου.
Ενεργητική ακρόαση Active listening Ακούς για να ελέγξεις τι κατάλαβες, και όχι για να ετοιμάσεις την απάντησή σου.
Ενσυναισθητική ακρίβεια Empathic accuracy Το πόσο κοντά πέφτει η ανάγνωσή σου για το τι νιώθει ο άλλος.
Εξαρτημένη ανταμοιβή Contingent reward Λες καθαρά τι περιμένεις, και μετά δίνεις ακριβώς αυτό που συμφωνήσατε.
Επιλογή ακροατηρίου Choosing the audience Διαλέγεις μπροστά σε ποιον θα πεις κάτι που ισχύει έτσι κι αλλιώς.
Εποικοδομητική δουλειά Constructive activity Δουλειά που αφήνει πίσω της κάτι που δεν υπήρχε στην πηγή: μια εξήγηση με δικά σου λόγια, ένα παράδειγμα, μια ερώτηση.
Εσφαλμένη ρύθμιση Misregulation Προσπαθείς κανονικά, μόνο που η προσπάθεια πάει σε λάθος πράγμα.
Ευρετικός κανόνας Heuristic Μια συντόμευση που απαντάει σε δύσκολη ερώτηση βάζοντας σιωπηλά μια πιο εύκολη στη θέση της.

Η

Η απόφαση πρώτη Decision first Λες τι αποφασίστηκε στην πρώτη πρόταση, και βάζεις τους λόγους από κάτω.
Ηθική αποδέσμευση Moral disengagement Φτιάχνεις από πριν τη δικαιολογία που θα σε αφήσει να κάνεις κάτι που αλλιώς δεν θα έκανες.
Ηθική αυτορρύθμιση Moral self regulation Κρατάς ένα δικό σου πρότυπο, κρίνεις τη συμπεριφορά σου πάνω σε αυτό, και νιώθεις ανάλογα με την ετυμηγορία.
Ηθική ευαισθησία Moral sensitivity Το να προσέξεις ότι αυτό που έχεις μπροστά σου δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα, αλλά αγγίζει και ανθρώπους.
Ηθική πρόθεση Moral motivation Η στιγμή που το «αυτό είναι το σωστό» γίνεται «θα το κάνω».
Ηθικό υπόλοιπο Moral residue Αυτό που σου μένει όταν δύο υποχρεώσεις ήταν και οι δύο αληθινές και μπορούσες να κρατήσεις μόνο τη μία.

Θ

Θέση και συμφέρον Positions and interests Θέση είναι αυτό που λέει κάποιος ότι θέλει.

Κ

Κανόνας σταματήματος Stopping rule Μια πρόταση που τη γράφεις πριν τη χρειαστείς.
Κανόνας της διαθεσιμότητας Availability heuristic Κρίνεις πόσο συχνό ή πόσο πιθανό είναι κάτι από το πόσο εύκολα σου έρχονται παραδείγματα.
Κατάληψη από την αμυγδαλή Amygdala hijack Το δημοφιλές όνομα για τη στιγμή που η αντίδραση βγαίνει πριν προλάβεις να την αποφασίσεις.
Κόπωση από τη φροντίδα Caring fatigue Η προσοχή που έχεις για τους άλλους έχει αδειάσει, και αυτό είναι πιο συνηθισμένο απ' όσο νομίζεις.

Λ

Λήψη προοπτικής Controlled perspective taking Ψάχνεις τι προστατεύει ο άλλος, ειδικά όταν η δική σου πλευρά σου φαίνεται προφανής.

Μ

Μάθηση με παρατήρηση Observational learning Μαθαίνεις μια συμπεριφορά βλέποντας κάποιον άλλον να την κάνει, χωρίς να σου την έχει εξηγήσει κανείς.
Μεροληψία επιβεβαίωσης Confirmation bias Ψάχνεις, ελέγχεις και ζυγίζεις με τρόπο που ευνοεί την απάντηση που ήδη προτιμάς.
Μοντέλο του ελλείμματος Deficit model Η υπόθεση ότι οι άνθρωποι διαφωνούν επειδή τους λείπει πληροφορία, και ότι η πληροφορία κλείνει το θέμα.

Π

Παραγωγική αναβλητικότητα Productive procrastination Δουλεύεις κάτι αληθινό και χρήσιμο, την ώρα που έπρεπε να κάνεις κάτι άλλο, πιο δύσκολο.
Παράλυση από ανάλυση Analysis paralysis Γυρίζεις το ίδιο ερώτημα ξανά και ξανά, και κάθε γύρος κοστίζει κόπο χωρίς να προσθέτει πληροφορία.
Πλουραλιστική άγνοια Pluralistic ignorance Οι περισσότεροι στην ομάδα κρατάνε μέσα τους την ίδια αμφιβολία, και ο καθένας νομίζει ότι την έχει μόνος του.
Προεπιλογή Default option Ό,τι θα συμβεί αν κανείς δεν κάνει τίποτα.

Ρ

Ρύθμιση πριν από την αντίδραση Antecedent focused regulation Πιάνεις το συναίσθημα πριν προλάβει να γίνει αντίδραση.

Σ

Σειρά κινήσεων Order of moves Κρατάς σταθερή σειρά μέσα σε μια δύσκολη κουβέντα: πρώτα η απόφαση, μετά τι κοστίζει και σε ποιον, στο τέλος τι μένει ανοιχτό.
Στόχος μάθησης και στόχος επίδοσης Learning goal and performance goal Δύο στοχεύσεις που μοιάζουν ίδιες μέχρι να δυσκολέψει κάτι.
Συγκεκριμένη ανατροφοδότηση Specific feedback Λες ένα γεγονός που είδες, πότε έγινε, και τι κόστισε στη δουλειά.
Συμμόρφωση Conformity Μετακινείς τη θέση που δηλώνεις προς τους ανθρώπους γύρω σου, και όχι προς το επιχείρημα.
Συναισθηματική διαφοροποίηση Emotion differentiation Πόσες διαφορετικές καταστάσεις χωράνε στα λόγια σου, από ένα φαρδύ «χάλια» μέχρι μια πρόταση που λέει και από τι.
Συναισθηματική μετάδοση Emotional contagion Η διάθεση ενός ανθρώπου περνάει σε όσους τον βλέπουν, πιο γρήγορα από ό,τι περνάνε τα λόγια του.
Συναισθηματική νοημοσύνη ως ικανότητα Ability emotional intelligence Το να διαβάζεις και να χειρίζεσαι συναισθήματα σαν δεξιότητα, με απαντήσεις πιο σωστές και πιο λάθος, άρα κάτι που εξασκείται.
Συνθήκη τερματισμού Stop condition Λες από πριν τι ακριβώς θα πρέπει να δεις για να σταματήσεις κάτι που μόλις ξεκίνησες.
Σχεσιακή διαφάνεια Relational transparency Δείχνεις σε όσους δουλεύεις μαζί πού βρίσκεται πραγματικά η σκέψη σου, μαζί με τα όριά της.

Τ

Το συμπέρασμα πρώτο Conclusion first Βάζεις μπροστά τη μία πρόταση που θέλεις να κριθεί, και μετά έρχεται το υπόβαθρο.

Υ

Υποστηρικτική συμπεριφορά Backup behaviour Μπαίνεις σε κομμάτι δουλειάς που ανήκει σε άλλον, επειδή βλέπεις ότι δεν πρόκειται να έρθει.

Χ

Χρόνος επαναφοράς Recovery time Πόση ώρα κάνει μια αντίδραση να ανέβει, και κυρίως πόση κάνει να ξανακατέβει.

Ψ

Ψευδής νοοτροπία ανάπτυξης False growth mindset Παίρνεις την προσπάθεια για ολόκληρη την απάντηση και ξεχνάς τη μέθοδο.
Ψυχολογική ασφάλεια Psychological safety Στην ομάδα πιστεύουν όλοι ότι μια ερώτηση, μια αμφιβολία ή ένα λάθος δεν θα χρεωθεί σε κανέναν.